

نفت خام برنت دریای شمال در حالی ماه گذشته با بهای حدود 96 دلار در هر بشکه داد و ستد شد که حسنی مبارک همچنان حاکم مصر بود اما اکنون رژیم او سرنگون شده و به دلیل اعتراض های مردمی در لیبی بهای نفت به بشکه ای 115 دلار رسیده است. اکنون افزایش چشمگیر بهای نفت و پیامدهایش باعث نگرانی جدی در بازارهای جهانی شده است.
به نقل از هفته نامه اکونومیست و تایم، منطقه خاورمیانه 35 درصد از نفت جهان را تامین می کند و این منطقه اکنون به صحنه ناآرامی ها و اعتراض های مردمی تبدیل شده است. کشور لیبی که اکنون خشونت ها در آن موج می زند، حدود 1.7 میلیون بشکه از 88 میلیون بشکه تولیدی جهان در روز را تامین می کند. به گفته کارشناسان ناآرامی ها و اعتراض های گسترده در لیبی تاکنون باعث بروز اختلال در تامین نفت جهان نشده اما جنبش های مردمی در جهان عرب در بهای نفت تاثیر گذاشته و این نگرانی وجود دارد که با ادامه این ناآرامی ها و کشیده شدن تظاهرات های مردمی به دیگر کشورهای نفت خیز عرب از جمله کشورهای حوزه خلیج فارس، شوک جدی به بازار نفت وارد شود و اقتصاد جهان این بار بحران نفت را پس از بحران مالی سال 2008 تجربه کند.
بحران های اخیر در جهان عرب و سقوط دو رژیم در خاورمیانه باعث شد تا در هفته اخیر بهای نفت 20 درصد افزایش یابد. نفت اکنون به یک کالای بسیار مهم در جهان تبدیل شده به طوریکه تحولات سیاسی نیز بر افزایش یا کاهش بهای این کالای گرانبها تاثیر فراوانی داشته است. اگر ناآرامی ها در لیبی بیش از این گسترش یابد، کشورهای وارد کننده نفت لیبی با مشکلاتی مواجه خواهند شد و این کشورها مجبورند به نفت عربستان چشم بدوزند اما بعید است عربستان با افزایش تولید نفت خود با قیمت فعلی موافقت کند. این سناریو نیز مطرح است که با کشیده شدن ناآرامی های جهان عرب به عربستان، بدترین شرایط برای بازار نفت جهان ایجاد می شود. نگرانی دیگر کشور بحرین است. اگرچه بحرین کشور کوچکی با تولید نفت اندک است اما در حوزه خلیج فارس از لحاظ استراتژیک و ترانزیت امور نفتی کشوری مهم به شمار می رود. در حال حاضر مقامات عربستان نگران هستند که اعتراض ها در بحرین به عربستان کشیده شود و آن زمان است که جامعه جهانی باید خود را آماده مواجهه با یک بحران نفتی تمام عیار کند.
میزان تاثیر بحران احتمالی نفت بر کشورها و اقتصاد آنها به بهای نفت، مقدار تولید و میزان کاهش تولید بستگی دارد. جامعه جهانی ممکن است با یک بحران نفت کوتاه مدت روبرو شود اما صدمه بهای نفت بالا ممکن است خسارت درازمدتی به اقتصاد در حال بهبودی کشورها وارد کند. حتی پیش از آغاز ناآرامی های لیبی، بازار نفت جهان با شوک مواجه بود. از زمان آغاز اعتراض ها در لیبی تولید نفت این کشور به نصف کاهش یافته و اکثر شرکت های نفتی خارجی در این کشور نیز تعطیل شده اند.
"جولیان لی" تحلیل گر مرکز مطالعات امور انرژی جهان در لندن گفت: در حال حاضر شک و تردیدهای فراوانی در مورد آینده سیاسی لیبی و چند کشور عرب وجود دارد و با توجه به نفت خیز بودن این کشورهای عربی، آینده بازار نفت نیز با تردیدهای جدی روبرو می شود. "آمیترا سن" یک تحلیل گر امور نفتی در آمریکا تصریح کرد: ناآرامی های خاورمیانه نه تنها باعث بروز چالش های سیاسی برای جامعه جهانی شده بلکه ممکن است بحران آینده اقتصادی جهان را در حوزه نفت رقم بزند. یکی از مشکلات فعلی این است که این جنبش های مردمی اکثرا در کشورهایی رخ داده که نفت خیز و صادرکننده نفت هستند. ادامه افزایش بهای نفت می تواند به گونه ای به اقتصاد جهان ضربه بزند که عملا اقتصاد دنیا را با رکودی شدیدتر از رکود اقتصادی سال 2008 روبرو کند. باید منتظر ماند و دید که آیا اعتراض های ضد دولتی در کشورهای عربی می تواند باعث ایجاد بحرانی جدی در بازارهای نفت شود یا خیر